Rodzaje skór – charakterystyka, zastosowanie i pielęgnacja

Najczęściej spotykane rodzaje skór naturalnych to skóra licowa, zamsz, nubuk oraz skóra lakierowana, a każdy z nich różni się strukturą i wymaganiami pielęgnacyjnymi. Zapraszam do zapoznania się z ich charakterystyką, zastosowaniem oraz sposobami konserwacji.

Czym jest skóra naturalna i jak powstaje?

Skóra naturalna to surowiec pochodzenia zwierzęcego, który od wieków służy do wyrobu odzieży, obuwia, galanterii oraz mebli. W większości przypadków stanowi produkt uboczny przemysłu mięsnego, dzięki czemu zyskuje drugie życie zamiast trafić na wysypisko.

Podstawą gotowego materiału jest garbowanie, czyli proces wyprawiania, który nadaje skórze trwałość, elastyczność i odporność na rozkład. Współczesne garbarnie przestrzegają norm systemów ISO oraz AQC. Wierzchnią warstwę nazywa się licem, a spodnią – mizdrą. To właśnie z lica powstają skóry gładkie, natomiast po oszlifowaniu mizdry uzyskuje się zamsz.

Naturalny surowiec cechuje się higroskopijnością – dorosła stopa może oddać ponad 100 ml wody w ciągu kilkunastu godzin, a dobre obuwie skutecznie ją odprowadza. Podeszwy skórzane odpowiadają za około 30% oddychania butów.

W odróżnieniu od surowca naturalnego ekoskóra jest tworzywem sztucznym, które po kilku sezonach może się łuszczyć i pękać. Wyroby z naturalnych skór są z reguły trwalsze, choć wymagają systematycznej pielęgnacji.

Skóra naturalna to materiał higroskopijny, który pochłania wilgoć i oddaje ją na zewnątrz, poprawiając komfort noszenia przez cały dzień.

Skóry według pochodzenia zwierzęcego

Rodzaj surowca zależy w dużej mierze od gatunku zwierzęcia, z którego pochodzi skóra. Różne zwierzęta mają odmienną strukturę włókien, grubość oraz naturalną miękkość, co przekłada się na końcowe zastosowanie.

Skóra wołowa bywa grubsza i odporna na rozciąganie, dlatego wykorzystuje się ją w kurtkach ochronnych. Z kolei delikatne skóry cielęce i jagnięce trafiają najczęściej do ekskluzywnych wyrobów.

Koźla skóra znajduje ponadto zastosowanie przy wyrobie membran do bębnów. Do grupy skór egzotycznych i rzadziej spotykanych należą:

• skóra strusia z charakterystycznymi otworami po piórach,
• skóra wężowa o unikatowym rysunku i wysokiej cenie,
• skóra aligatorowa, która szybko wysycha i wymaga stałej konserwacji,
• skóra pekari, wyrabiana z dzikiej świni i ceniona w Ameryce Południowej,
• skóra jelenia, bardzo miękka i elastyczna.

Jak rozpoznać skórę licową, zamsz, nubuk i lakierowaną?

Podział według techniki wykończenia ma większy wpływ na codzienne użytkowanie niż samo pochodzenie surowca. Poniższe zestawienie ułatwia rozpoznanie najpopularniejszych typów.

Skóra licowa

Ten typ powstaje przez licowanie, czyli mechaniczną obróbkę lica, a następnie pokrycie go warstwą wosku. Dzięki temu ma gładką powierzchnię, jest odporny na zabrudzenia i wilgoć oraz łatwo przyjmuje kolory.

Ponieważ z czasem może wysychać, wymaga regularnego natłuszczania i pastowania. Koszt 1 m² bydlęcej skóry licowej waha się od 150 do 350 zł, co pokazuje jej znaczenie w wyrobach premium.

Zamsz

Zamsz, nazywany też welurem lub skórą welurową, uzyskuje się przez szlifowanie wewnętrznej strony skóry, czyli mizdry. Charakteryzuje się dłuższym włosiem niż nubuk, jest miękki, lekki i bardzo rozciągliwy. Jego porowata struktura sprawia, że szybko chłonie wilgoć, dlatego nie stosuje się do niego past i kremów, a jedynie impregnaty i dedykowane gumki.

Nubuk

Nubuk powstaje z zewnętrznej części płata, czyli lica, które delikatnie się szlifuje. Dzięki temu ma krótszy i aksamitny meszek, wygląda elegancko i jest nieco szlachetniejszy od zamszu. W dotyku przypomina skórkę brzoskwini.

Jest podatny na plamy, dlatego przed pierwszym użyciem zabezpiecza się go sprayem, a zabrudzenia usuwa na sucho szczotką z gumy krepowej lub specjalną gumką. W przeciwieństwie do zamszu bywa pokrywany cienką warstwą wosku, co może upodobnić go do skóry licowej.

Skóra lakierowana

Ten wariant to skóra licowa pokryta lakierem. Ilość lakieru decyduje o intensywności połysku. Jest dość sztywny i wrażliwy na zginanie, dlatego w miejscach częstych załamań mogą pojawić się pęknięcia. Sprawdza się głównie w obuwiu wizytowym, które nie jest użytkowane codziennie.

Skóry anilinowe, semi-anilinowe i dwoina w meblach

W meblarstwie często stosuje się skóry anilinowe, semi-anilinowe oraz pigmentowane. Różnią się one stopniem pokrycia powierzchni barwnikiem i powłoką ochronną, co wpływa na naturalny wygląd oraz odporność na codzienne użytkowanie.

Skóra anilinowa to najbardziej ekskluzywny wariant. Garbuje się ją minimalnie i barwi wyłącznie barwnikami anilinowymi, dlatego pozostają widoczne blizny, zmarszczki i pory. Jest miękka i ciepła, ale podatna na zarysowania oraz blaknięcie pod wpływem słońca.

Skóra semi-anilinowa ma cienką warstwę pigmentu, która chroni przed plamami, ale nie maskuje naturalnej struktury. Z kolei skóra pigmentowana, nazywana krytą, ma ujednoliconą powierzchnię i jest najbardziej odporna na zabrudzenia, choć mniej naturalna w dotyku. Skóra dwoina to oddzielona dolna warstwa, często pokrywana poliuretanem lub lakierem i traktowana jako ekonomiczna alternatywa dla pełnowartościowego lica.

W wyrobach tapicerowanych pojawiają się też skóry dwubarwne, przecierane i postarzane, a także skóry buffalo, pull up woskowane oraz bycast z powłoką poliuretanową. Ich wybór zależy od stylu wnętrza i intensywności użytkowania mebli.

Jak pielęgnować skórę naturalną?

Każdy typ skóry wymaga dedykowanych środków. Uniwersalną zasadą jest wykonanie próby preparatu na mało widocznym fragmencie, aby sprawdzić, czy nie zmienia koloru ani faktury materiału.

Skóra licowa

Gładkie powierzchnie należy odkurzać miękką szczotką, a następnie odżywiać kremami na bazie naturalnych wosków. Właściwa częstotliwość natłuszczania to co 1–3 miesiące, natomiast impregnację wykonuje się co 3–6 miesięcy. Dzięki temu materiał nie pęka i nie wysycha.

Jeśli licowa skóra stwardnieje, możesz użyć domowej metody:

1. Wymieszaj wodę z octem w proporcji 1:1.
2. Przetrzyj powierzchnię tą mieszanką i wytrzyj do sucha.
3. Nałóż na miękką ściereczkę glicerynę, naftę lub oliwę z oliwek.
4. Wetrzyj jedną z tych substancji kolistymi ruchami, pokrywając cały materiał.

Ocet w tej metodzie działa odtłuszczająco, a gliceryna, nafta lub oliwa z oliwek natłuszczająco. Pamiętaj tylko o dokładnym osuszeniu skóry w temperaturze pokojowej.

Zamsz i nubuk

Skóry szorstkie czyści się na sucho, używając szczotek z gumy krepowej, gumek do plam oraz pianek do zamszu i nubuku. Nie stosuje się do nich kremów ani past, bo sklejają meszek i trwale zmieniają strukturę.

Najważniejszym zabiegiem jest impregnacja preparatem w sprayu. Nakładaj go z odległości 20–30 cm na czystą i suchą powierzchnię, a po wyschnięciu przeczesz meszek szczotką w jednym kierunku. Zabieg powtarzaj przed sezonem oraz po każdym czyszczeniu.

Skóra z włosiem

Skóry z włosiem, takie jak wykończenia baranie lub futrzane, wymagają wyjątkowo delikatnego traktowania. Do codziennego odświeżania używaj miękkiej szczotki, która nie szarpie okrywy włosowej. Impregnat wybieraj w sprayu, aby nie sklejać włosów i nie obciążać skóry.

Mokrej odzieży i butów skórzanych nie susz przy kaloryferze ani suszarką. Gwałtowne odparowanie wody prowadzi do twardnienia włókien i pękania lica, dlatego najlepiej pozostawić je do naturalnego wyschnięcia w przewiewnym miejscu o temperaturze pokojowej.